GOLM - góra i cmentarzysko




Golm jest najwyższym wzniesieniem na wyspie Uznam.  Jego wysokość wynosi 69,1 metra nad poziom morza [ niektóre źródła podają wysokość 71 metrów ].  Położony jest we wschodniej części wyspy w pobliżu miejscowości Kamminke, przy granicy polsko-niemieckiej.  Wzgórze zostało utworzone przez morenę czołową w epoce lodowcowej. Jeszcze 5000 lat temu o zbocza Golmu uderzały fale Bałtyku. Prowadzone w 1962 roku wykopaliska wykazały, że w epoce brązu, około 5500 lat temu na Golmie zamieszkiwali ludzie.  2700 lat temu istniał tu gród warowny, którego zadaniem było strzeżenie ujścia Świny do Bałtyku oraz szlaków handlowych na Odrze.  Znajduje się tu wał obronny, więc należy przypuszczać, że w tym czasie teren ten nie był zalesiony.  Golm leży w najstarszym lesie wyspy.  Las ten nie był nigdy karczowany - wskazują na to unikalne rośliny, które rosną tylko na bardzo starych glebach: kostrzewa leśna, czerniec gronowy i żywiec cebulkowy.  Płaskowyż wzgórza to butwiejący las konwaliowo-bukowy z domieszką dębu szypułkowego i sosny.   W 1974 roku potwierdzono wystpowanie rzadkiej pachnicy dębowej.   Na Golmie żyją żaby trawne, jaszczurki zwinki i żyworodne, norki, nornice, ryjówki, puszczyki, dzięcioły i co najmniej sześć gatunków nietoperzy.

Golm był bardzo popularnym miejscem spotkań mieszkańców Świnoujścia i okolicznych wiosek oraz kuracjuszy już od połowy XIX wieku. Na Golmie zbudowano pawilon w stylu greckim, który służył jako restauracja.  Funkcjonował już w 1834 roku.  W 1852 roku na Golm zbudowano brukowaną drogę, obok przebiegała zbudowana w 1876 roku linia kolejowa do Dewichow i dalej do Berlina.  Przy górze była stacja Golm.  Na Golmie powstała kolejna restauracja z ogródkiem, tak zwana Chata wuja Toma oraz wieża widokowa na Świnoujście.  Całą infrastrukturę zamknięto w 1943 roku. Obecnie na Golmie w dalszym ciągu znajduje się punkt widokowy, z którego rozpościera się panorama na całe Świnoujście i tereny przyległe.  Jest on na wysokości 59 metrów - najwyższy punkt znajduje się 400 metrów na zachód od niego. Widok przesłania trochę kilka drzew, którymi porośnięte jest wzgórze [ występują tu głównie buki ].  Pozostały też fundamenty betonowe po byłej XIX wiecznej restauracji, którą można oglądnąć na tablicy informacyjnej.  21 marca 1958 roku Golm i tereny przyległe o powierzchni 25 hektarów zostały objęte ochroną - utworzono rezerwat w kształcie podkowy, który otacza cmentarz.

Jednak Golm to nie tylko góra i punkt widokowy.   Jest to największe cmentarzysko na wyspie i jeden z największych cmentarzy wojennych na terenie Niemiec.  W 1944 roku został utworzony cmentarz wojskowy dla około 250 żołnierzy poległych na statkach i zmarłych w lazaretach w Świnoujściu.  Na przełomie lat 1944/45 pochowano około 1000 żołnierzy poległych na statkach, łodziach podwodnych, zestrzelonych w samolotach.  Pochowano tu też około 500 zidentyfikowanych ofiar cywilnych - mieszkańców Świnoujścia oraz uchodźców.  Jednak najwięcej ofiar pochowanych jest na skutek ataku bombowego z marca 1945 roku.   12 marca 1945 roku 671 amerykańskich bombowców dokonało nalotu na Świnoujście, które było przepełnione żołnierzami, rannymi w szpitalach polowych i uchodźcami przed zbliżającym się frontem.  Przeprawa promowa, statki i pociągi zmierzające w kierunku Berlina nie były w stanie na bieżąco rozładować tłumów napływających do Świnoujścia. Szacuje się, że w mieście przebywało około 100 000 ludzi.  I właśnie w takim momencie nastąpił atak bombowy.  W krótkim czasie zginęło ponad 20000 osób - żołnierzy, cywilów, robotników przymusowych z Polski, Holandii i iinych krajów.  Ponieważ zbliżał się front i z powodu zagrożenia epidemią część rannych pochowano w lejach po bombach, część wozami konnymi i samochodami przewieziono na istniejący cmentarz na Golmie.  Ofiary, które zidentyfikowano, pochowane zostały po lewej stronie wejścia na górę, resztę w mogiłach zbiorowych.  Po wojnie cmentarz był zaniedbany, dopiero w 1950 roku instytucje kościelne próbowały uporządkować teren cmentarza.  Postawiono 14-metrowy drewniany krzyż, który został zniszczony 4 lata później.  Wszelkie działania mające upamiętnić dzień nalotu i prace mające upamiętnić miejsce pochówku jego ofiar były niezgodne z interesami partii, toteż cmentarz był utrzymywany tylko ze środków mieszkańców i różnych instytucji.   Przykładem może być fakt, że rzeźba Marznąca wykonana w latach 1952/53 przez rzeźbiarza Rudolfa Leptiena z Bansin mogła być ustawiona na Golmie dopiero 30 lat później.  W roku 1975 w centralnym punkcie cmentarzy wzniesiono betonową rotundę.   Została ona zaprojektowana przez Wolfganga Eckharda z Rostocku.  W 1995 roku cmentarz został uporządkowany.   Przed wejściem ustawiono 5-metrowy drewniany krzyż.   Na terenie cmentarza postawiono symboliczne drewniane i granitowe krzyże.  Na tablicach z brązu umieszczono nazwiska 2000 ofiar, które udało się zidentyfikować. Z tej liczby ponad 1000 to żołnierz polegli przed nalotem.  Z 20000 ofier bombardowania ustalono tożsamość 432 osób. Dopiero badania prowadzone po 1990 roku ustaliły nazwiska kolejnych 237 ofiar.  W roku 2000 cmentarz przekazano pod opiekę Narodowemu Związkowi Opieki nad Niemieckimi Grobami Wojennymi.  Oprócz pieniędzy państwowych, sporo środków na utrzymanie cmentarza pochodzi z datków.  Przy wejściu na cmentarz znajduje się niewielki budynek, w którym jest ekspozycja na temat historii regionu.  Golm jest odwiedzany przez około 40000 turystów rocznie.  Wejście na teren cmentarza i na punkt widokowy jest bezpłatne.







POWRÓT:                  STRONA GŁÓWNA